Edynburg (ang.
Edinburgh), gael. Dùn Éideann) – miasto w Wielkiej
Brytanii; od 1437 roku stolica Szkocji i siedziba
szkockiego parlamentu, którego obrady wznowiono w 1999
roku po przerwie trwającej od zjednoczenia z Anglią w
roku 1707. Od 1583 miasto uniwersyteckie. Obecnie
znajdują się tam cztery uniwersytety – University of
Edinburgh, Heriot-Watt University, Edinburgh Napier
University i Queen Margaret University. W 2001 roku
Edynburg miał 448624 mieszkańców, co czyni go siódmym co
do wielkości miastem w Wielkiej Brytanii. W przeszłości
nazywany również "Starym Kopciuchem" (sc. Auld Reekie).
Miasto słynie z licznych dorocznych imprez i festiwali,
z których najsłynniejszymi są Edinburgh International
Festival, Fringe (festiwale teatralne) oraz Military
Tattoo (występy orkiestr wojskowych), odbywające się w
sierpniu.
http://www2.muw.edu/~tvelek/EdinburghCastle.jpg
Historia
Pierwsze ślady ludzkiego osadnictwa w okolicach
Edynburga datuje się na epokę brązu i żelaza. Miasto
bierze swoje początki od twierdzy obronnej założonej na
wzgórzu zamkowym przez Edwina, króla Nortumbrii. Wokół
twierdzy zaczęła powstawać osada, a gdy jej mieszkańcom
przydzielono ziemie na tereny uprawne, ukształtował się
pierwotny układ przestrzenny miasta. Pierwszą twierdzę
nazywano w języku brytyjskim Din Eidyn, co oznacza
"Twierdzę Edwina". Nazwę tę przekształcono w języku
angielskim na Edwinesburch, a następnie na dzisiejszą
Edinburgh.
W 1. poł. IX wieku Edynburg wraz z całą Nortumbrią
został podbity przez duńskich wikingów i włączony do
obszaru prawa duńskiego. Po pokonaniu Duńczyków przez
Edwarda Starszego w 910 r. miasto zostało przejęte przez
Szkotów. W roku 1020 król Malcolm II włączył Edynburg na
stałe do terytorium królestwa Szkocji. W XII wieku pod
edynburskim zamkiem istniało małe miasto, a w jego
pobliżu rozwijała się osada przy opactwie Holyrood. W
XIII wieku obie osady stały się własnością królewską.
Jednocześnie Edynburg wraz z pogranicznym rejonem
Borders stał się przedmiotem sporu pomiędzy Anglią a
Szkocją. Spowodowało to długotrwałe walki pomiędzy oboma
królestwami w czasie których Anglicy często oblegali i
zdobywali miasto. W ciągu następnych stuleci Szkoci
zdobyli przewagę w potyczkach z wojskami angielskimi i w
XV wieku król Szkocji Jakub IV zdecydował o
przeniesieniu stolicy kraju ze Stirling do Holyrood,
przez co Edynburg stał się faktycznie stolicą Szkocji.
Pod rządami szkockiej monarchii miasto rozwijało się pod
względem gospodarczym i kulturalnym. W roku 1603 król
Szkocji Jakub VI jako pierwszy z dynastii Stuartów
koronował się na króla Anglii, łącząc oba kraje unią
personalną. Tego samego roku założył on Szkocki
Parlament, który wkrótce utworzył swoją siedzibę na
głównej ulicy Edynburga Royal Mile. W dawnym budynku
pierwszego szkockiego parlamentu znajduje się obecnie
Sąd Najwyższy Szkocji. W roku 1639 próba narzucenia
Szkocji wyznania anglikańskiego wywołała zamieszki w
Edynburgu, które rozwinęły się w bunt całego kraju,
prowadzący w konsekwencji do Angielskiej Wojny Domowej.
Po rozbiciu wojsk szkockich przez Olivera Cromwella
Edynburg został zajęty przez Anglików.
http://www.affordablecruisestours.com/fckeditorfile/EdinburghTattoo.jpg
W roku 1745 wybuchło 2. Powstanie Jakobickie przeciwko
rządom angielskim. Armia powstańcza zajęła Edynburg,
jednak po kilku początkowych zwycięstwach została
rozgromiona pod Culloden. Klęska powstania była
początkiem angielskich represji wymierzonych w Szkotów.
Jako znak angielskiej dominacji postanowiono zbudować
nową dzielnicę, przeznaczoną głównie dla bogatych
angielskich mieszczan, którą nazwano New Town. Na północ
od zamku utworzono symetryczny układ szerokich i
wygodnych ulic, przy których wznoszono szeregi
wytwornych kamienic mieszczących apartamenty, banki i
urzędy. Nazwy ulic w nowej dzielnicy miały upamiętniać
angielską rodzinę królewską – centralna ulica nosi nazwę
George Street od imienia króla Jerzego III, a równolegle
po jej bokach biegną ulice Queen Street i Princes Street,
których nazwy upamiętniają żonę Jerzego, królową
Charlottę oraz ich synów.
Klęska walk o niezależność nie spowodowała jednak upadku
Edynburga. Inwestycje w dzielnicy New Town połączone z
powstaniem nowych instytucji naukowych i kulturalnych
przyciągnęły do miasta wielu uczonych i artystów.
Tworzyli oni idee dające początek nowemu szkockiemu
społeczeństwu. Odchodzili od przestarzałych form narodu
podzielonego na rodowe klany, w jego miejsce tworząc
współczesne społeczeństwo brytyjskie. Rozpoczął się czas
rozkwitu miasta przypadający na okres Oświecenia, kiedy
w Edynburgu mieszkali i tworzyli myśliciele i wynalazcy
tacy jak Adam Smith, David Hume czy Alexander Graham
Bell. Życie kulturalne przenosiło się do nowych dzielnic
z przeludnionego Starego Miasta, gdzie ograniczona
murami miejskimi przestrzeń nie pozwalała na wznoszenie
nowych budynków. Zamiast tego dobudowywano tam kolejne
piętra do istniejących domów. W rezultacie
dziesięciopiętrowa kamienica nie była na edynburskiej
starówce niczym dziwnym, a niektóre budynki sięgały
trzynastu pięter. Stare Miasto uległo poważnemu
zniszczeniu w pożarze w 1824 roku, lecz mimo to wiele z
tych "wieżowców" zachowało się do dzisiejszych czasów.
http://ejcaballero.files.wordpress.com/2009/01/edinburgh.jpg
W XIX wieku liczba ludności Edynburga wzrosła z 90 tys.
w 1801r. do 413 tys. w 1901r. Tak gwałtowny wzrost
populacji miasta spowodowany był m.in. przez imigrantów
z Irlandii, uciekających przed tzw. zarazą ziemniaczaną.
W tamtym czasie w Edynburgu, podobnie jak w innych
brytyjskich miastach, nadszedł okres uprzemysłowienia.
Większość nowych fabryk i zakładów produkcyjnych
powstała jednak w sąsiadującym porcie Leith, poza
terenem ówczesnego Edynburga. Największym ośrodkiem
przemysłu w Szkocji stało się Glasgow, Edynburg
natomiast pozostał jednym z najważniejszych brytyjskich
centrów nauki i kultury.
Dzielnice miasta
Na centrum Edynburga składa się Stare Miasto (Old Town)
i Nowe Miasto (New Town) rozdzielone ogrodami Princes
Street Gardens. Stare Miasto jest najstarszą dzielnicą,
budowaną od wczesnego średniowiecza wzdłuż traktu
łączącego edynburski Zamek z pałacem Holyrood. Nowe
Miasto powstało w XVIII w. jako dzielnica bogatych
rezydencji, urzędów i banków, i charakteryzuje się
regularną zabudową i szerokimi, wygodnymi ulicami.
Pomiędzy obiema dzielnicami rozciąga się teren parkowy
Princes Street Gardens, powstały po osuszeniu
znajdującego się tam niegdyś jeziora Nor Loch. Na
południe od centrum znajduje się okolica uniwersytecka,
na zachód od zamku niewielka dzielnica biurowa z
budynkami banków i instytucji finansowych. W
odleglejszych od centrum dzielnicach Edynburga przeważa
zabudowa mieszkalna.
http://www.nls.uk/rlstevenson/img/picture-b4.jpg
Old Town
Old Town jest sercem średniowiecznego Edynburga, posiada
większą część jego historycznych zabytków, w tym Zamek,
Pałac Holyrood oraz Katedrę St Giles. Znajduje się tu
również dom Johna Knoxa, który wprowadził protestantyzm
w Szkocji oraz pomnik Waltera Scotta – sławnego pisarza
i poety szkockiego.
Royal Mile jest główną ulicą starówki, która łączy ze
sobą dwie królewskie rezydencje Edynburga: Edinburgh
Castle i Pałac Holyrood. Zawiera w sobie trzy
najważniejsze ciągi ulic – Castlehill, Lawnmarket i High
Street. "Królewska Mila" jest najchętniej odwiedzanym
przez turystów miejscem Edynburga.
Na południu starówki ważnym punktem są także Cowgate i
Grassmarket. Okolica ta jest pełna pubów, lokali
rozrywkowych i antykwariatów.
Princes Street Gardens [edytuj]
Park ten (a w zasadzie ogrody) znajduje się w dolinie
pomiędzy Old Town a New Town. Od północy przylega do
Princes Street. W czasie pomiędzy Świętami Bożego
Narodzenia a Nowym Rokiem w ogrodach tych, tuż pod
zamkiem, odbywają się turnieje łyżwiarskie.
http://www.edinphoto.org.uk
W centrum Princes Street
Gardens znajduje się sztuczne wzgórze The Mound. Jego
nazwa oznacza "kopiec" i wywodzi się z czasów gdy
pomiędzy Starym i Nowym Miastem znajdowało się jezioro,
a wzgórze usypano jako rodzaj grobli łączącej obie
części centrum. Na wzgórzu tym swoje siedziby mają m.in.
Royal Scottish Academy, National Gallery of Scotland
oraz Bank of Scotland.
New Town [edytuj]
Nowe miasto zbudowane zostało w XVIII wieku aby poprawić
fatalne warunki życia w Starym mieście, które w owych
czasach pozbawione było kanalizacji a wąskie i kręte
uliczki przyczyniały się do wybuchów licznych pożarów.
Powstawały tu szerokie i przestronne ulice, budowane w
stylu georgiańskim, w których znajdowały się liczne
budynki rządowe i ekskluzywne mieszczańskie apartamenty.
Szachownica równoległych do siebie ulic, jak i same
budynki, biura i banki są przykładem doskonałej, wręcz
klasycznej i eleganckiej prostoty.
W centrum New Town znajduje się ulica George Street z
wieloma szykownymi sklepami i restauracjami podnoszącymi
prestiż okolicy. Biegnie ona równolegle pomiędzy Queen
Street a Princes Street, szerokiej i eleganckiej ulicy z
dużymi budynkami na obydwu końcach. Na zachodnim jej
krańcu znajduje się Charlotte Square zaprojektowany w
1791 roku przez Roberta Adamsa, a także Kościół St
George´s. St Andrews Square z Melville Monument i Royal
Bank of Scotland leżą na przeciwległym końcu George
Street. Princes Street ze względu na doskonały widok na
zamek i bliskość parku stała się najbardziej popularną
ulicą w Edynburgu. Najbardziej imponującym budynkiem
jest Register House na północno-wschodnim jej końcu.
Znajduje się tu także Waverley Market, tuż obok dworca
kolejowego Waverley.
Holyrood park i Arthur's seat [edytuj]
Za Pałacem Holyrood park wznosi się do podnóża wygasłego
wulkanu. Pierwotnie obszar ten był terenem polowań, dziś
jest to popularne miejsce spacerowe o powierzchni 2
hektarów, w którym znajduje się między innymi słynny
staw St. Mary's. Na zachód od parku położony jest nowy
gmach Szkockiego Parlamentu.
http://www.edinphoto.org.uk
Bruntsfield, Marchmont i Morningside
Na południowych przedmieściach znajdują się duże otwarte
przestrzenie The Meadows i Bruntsfield. Stoi tu także
średniowieczne Burgh Muir, które było miejscem
kwarantanny dla ofiar średniowiecznej zarazy. Marchmont
jest obszarem obleganym przez studentów.
Leith
Okolica portowa Leith wydaje się być oddzielona od
reszty miasta – mieszkańcy uważają swoją dzielnicę za
osobne miasto. Jest to poniekąd zgodne z prawdą, gdyż
jeszcze w XIX wieku, była to odrębna miejscowość. Warto
wspomnieć, że to właśnie przy nabrzeżu w Leith jest od
1997 roku zacumowany i udostępniony do zwiedzania Jacht
Jej Królewskiej Mości Britannia. Leith było źródłem
inspiracji dla pisarza Irvina Welsha.
Klimat
Tak jak większą część Szkocji, Edynburg należy do
umiarkowanej strefy klimatycznej o wybitnym morskim
charakterze. Zimy są stosunkowo łagodne, mimo że miasto
znajduje się na tej samej szerokości geograficznej, jak
Moskwa lub Labrador. Temperatury w dzień rzadko spadają
poniżej zera. Latem temperatury rzadko przekraczają 23
°C. Bliskość Morza Północnego i Oceanu Atlantyckiego
łagodzi duże wahania temperatur w skali roku.
http://grumpystumpy.com
Położenie Edynburga pomiędzy wybrzeżem a górami decyduje
o wietrznej pogodzie w mieście. Wiatry przeważnie wieją
z południowego zachodu, jest to związane z kierunkiem
Prądu Zatokowego, który decyduje o klimacie prawie całej
Szkocji. Również duża ilość opadów w Edynburgu związana
jest z tymże prądem, choć można dostrzec, iż jest ich
mniej niż w bardziej wysuniętym na zachód Glasgow.
Edynburg ma niższe roczne opady niż większa część
Wielkiej Brytanii i ponad 100 mm mniej niż Dublin.
Wiatry z wschodniego kierunku są zwykle bardziej suche i
zimniejsze. Miesięczna ilość opadów jest dość podobna w
całym roku.
żródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Edinburgh
|
